महाराष्ट्र कापूस घाऊक किंमत साप्ताहिक विश्लेषण अहवाल – फेब्रुवारी २०२६ (चौथा आठवडा)

कार्यकारी सारांश

हा अहवाल फेब्रुवारी २०२६ च्या चौथ्या आठवड्यातील (२४-२८ फेब्रुवारी) महाराष्ट्रातील विविध जिल्ह्यांमधील कापसाच्या घाऊक किमतींचे सर्वसमावेशक विश्लेषण सादर करतो. उपलब्ध आकडेवारीनुसार, या कालावधीत कापसाची सरासरी किंमत ७,५३२.०० रुपये प्रति क्विंटल इतकी नोंदवण्यात आली आहे. मागील आठवड्याच्या (७,६३९.४३ रुपये) आणि मागील महिन्याच्या (७,७७५.४६ रुपये) तुलनेत सरासरी किमतीत घट झाल्याचे दिसून येत आहे. मात्र, मागील वर्षाच्या याच कालावधीच्या (६,९७१.१९ रुपये) तुलनेत किमतींमध्ये लक्षणीय वाढ झाली आहे. अकोला आणि नंदुरबार जिल्ह्यांत सर्वाधिक किमती (८,००० रुपयांच्या वर) पाहायला मिळाल्या, तर पुणे जिल्ह्यात सर्वात कमी (५,००० रुपये) किंमत नोंदवण्यात आली.

जिल्हावार घाऊक किमतींचे सविस्तर विश्लेषण (फेब्रुवारी २४-२८, २०२६)

फेब्रुवारीच्या शेवटच्या आठवड्यात विविध जिल्ह्यांमध्ये कापसाच्या किमतीत मोठी तफावत दिसून आली. खालील तक्त्यामध्ये मुख्य जिल्ह्यांमधील किमती आणि त्यांमधील बदल दर्शवले आहेत:

मुख्य कल आणि निरीक्षणे

१. साप्ताहिक किमतींमधील चढ-उतार (WoW)

फेब्रुवारीच्या तिसऱ्या आठवड्याच्या तुलनेत चौथ्या आठवड्यात संमिश्र कल दिसून आला:

• वाढ दर्शवणारे जिल्हे: परभणी जिल्ह्यात सर्वाधिक २.२% वाढ झाली. त्याखालोखाल नांदेड (१.९%), हिंगोली (१.८%), आणि बीड (१.१%) या जिल्ह्यांमध्ये किमतीत सुधारणा झाली.
• घट दर्शवणारे जिल्हे: चंद्रपूर जिल्ह्यात सर्वाधिक ३.९% ची घट नोंदवण्यात आली, तर अमरावतीमध्ये १.२% ने किमती कमी झाल्या. अकोला आणि जालना येथील किमती स्थिर किंवा नगण्य बदलासह होत्या.

२. मासिक तुलनात्मक विश्लेषण (MoM)

जानेवारी २०२६ च्या शेवटच्या आठवड्याच्या तुलनेत बहुतांश जिल्ह्यांमध्ये कापसाच्या किमतीत घसरण झाली आहे:

• चंद्रपूर (-६.३%), नागपूर (-४.८%), वर्धा (-३.९%), आणि हिंगोली (-३.७%) या जिल्ह्यांत मासिक स्तरावर मोठी घसरण झाली.
• याउलट, नांदेड (४.०%) आणि अमरावती (३.५%) या जिल्ह्यांमध्ये जानेवारीच्या तुलनेत किमतीत वाढ झाल्याचे सकारात्मक चित्र आहे.

३. वार्षिक कामगिरी (YoY)

फेब्रुवारी २०२५ च्या तुलनेत फेब्रुवारी २०२६ मध्ये कापसाच्या बाजारपेठेत एकूणच तेजी दिसून येत आहे:

• बुलढाणा जिल्ह्यात वार्षिक स्तरावर सर्वाधिक १२.३% ची वाढ नोंदवण्यात आली.
• यवतमाळ (९.१%), परभणी (८.३%), अकोला (७.९%), आणि नागपूर (७.७%) या जिल्ह्यांतही भरीव वाढ झाली आहे.
• अपवाद: पुणे जिल्ह्यात मात्र मागील वर्षाच्या तुलनेत किमतीत ९.१% ची मोठी घट झाली आहे.

तांत्रिक नोंदी आणि सूत्रे

अहवालातील आकडेवारी खालील सूत्रांच्या आधारे निश्चित करण्यात आली आहे:

१. भारित सरासरी किंमत (Weighted Average Price): \frac{\sum(\text{आवक प्रमाण} \times \text{मोडल किंमत})}{\sum \text{आवक प्रमाण}}

२. बदल टक्केवारी (Change %): \left[ \frac{\text{चालू किंमत} – \text{तुलनात्मक किंमत}}{\text{तुलनात्मक किंमत}} \right] \times १०० (येथे तुलनात्मक किंमत म्हणजे मागील आठवडा, महिना किंवा वर्षाची किंमत)

निष्कर्ष

फेब्रुवारी २०२६ च्या शेवटच्या आठवड्यात कापसाच्या सरासरी किमतीत मासिक आणि साप्ताहिक स्तरावर किंचित घट झाली असली, तरी वार्षिक स्तरावर बाजारपेठ भक्कम स्थितीत आहे. विदर्भ आणि मराठवाड्यातील प्रमुख कापूस उत्पादक जिल्ह्यांमध्ये (उदा. अकोला, बुलढाणा, नांदेड) किमती ७,८०० ते ८,००० रुपयांच्या दरम्यान स्थिरावल्या आहेत, जे शेतकऱ्यांच्या दृष्टीने गेल्या वर्षाच्या तुलनेत अधिक फायदेशीर ठरत आहे. मात्र, पुणे सारख्या काही बाजारपेठांमध्ये वार्षिक स्तरावर घसरण दिसून येत आहे.