महाराष्ट्रातील तूर (अरहर) बाजारभाव आणि आवक विश्लेषण: २७ डिसेंबर २०२५

प्रास्ताविक: अहवालाची ओळख

हा अहवाल २७ डिसेंबर २०२५ रोजी महाराष्ट्रातील विविध कृषी उत्पन्न बाजार समित्यांमध्ये (APMC) तूर (अरहर) पिकाच्या आवक आणि किमतींच्या आकडेवारीचे संश्लेषण आणि विश्लेषण करण्यासाठी तयार करण्यात आला आहे. या विश्लेषणाचा मुख्य उद्देश बाजारातील गतिशीलता समजून घेणे हा आहे, जेणेकरून कृषी व्यापारी, विश्लेषक आणि धोरणकर्त्यांना माहितीपूर्ण निर्णय घेण्यास मदत होईल.

——————————————————————————–

1. प्रमुख बाजारपेठांमधील आवक आणि पुरवठा विश्लेषण (Supply and Arrival Analysis)

बाजारात दाखल होणाऱ्या मालाच्या प्रमाणाचे (आवक) विश्लेषण करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. पुरवठ्याचे आकडे बाजारातील तरलता, शेतकऱ्यांच्या विक्रीचे स्वरूप आणि भविष्यातील किमतींवरील संभाव्य दबाव दर्शवतात. राज्यातील विविध बाजारपेठांमध्ये आवकेमध्ये मोठी तफावत दिसून आली आहे, जी प्रादेशिक पुरवठा साखळीची स्थिती स्पष्ट करते.

1.1 सर्वाधिक आवक असलेल्या बाजारपेठा

काही बाजारपेठा तुरीच्या पुरवठ्याची प्रमुख केंद्रे म्हणून उदयास आल्या आहेत, जिथे सर्वाधिक आवक नोंदवली गेली. या बाजारपेठा मोठ्या संकलन केंद्रांचे काम करतात.

• जालना (जिल्हा: जालना): १७९.३० मेट्रिक टन
• लातूर (जिल्हा: लातूर): १३६.४० मेट्रिक टन
• दुधनी (जिल्हा: सोलापूर): ७४.०० मेट्रिक टन

या आकडेवारीवरून स्पष्ट होते की जालना आणि लातूर यांसारख्या बाजारपेठा केवळ संकलन केंद्रेच नव्हे, तर संपूर्ण मराठवाडा विभागासाठी ‘किंमत-निर्धारक’ (price-setting) बाजारपेठा म्हणून काम करतात, हे स्पष्ट होते.

1.2 सर्वात कमी आवक असलेल्या बाजारपेठा

दुसरीकडे, अनेक बाजारपेठांमध्ये आवक नगण्य होती, जे स्थानिक पुरवठ्यातील मर्यादा किंवा त्या दिवशी कमी व्यापार झाल्याचे दर्शवते.

• शेगाव (जिल्हा: बुलढाणा): ०.२० मेट्रिक टन
• उमरेड (जिल्हा: नागपूर): ०.३० मेट्रिक टन
• राहुरी (वांबोरी) (जिल्हा: अहमदनगर): ०.४० मेट्रिक टन

या कमी आवकेमुळे असे सूचित होते की ही एकतर लहान व्यापार केंद्रे आहेत किंवा स्थानिक पातळीवर पुरवठ्यात काही अडचणी असू शकतात.

पुरवठ्यातील या फरकाचा थेट परिणाम राज्यभरातील किमतींवर कसा होतो, हे पुढील विभागात स्पष्ट केले आहे.

——————————————————————————–

2. किंमत कल आणि तफावत विश्लेषण (Price Trend and Disparity Analysis)

किमतींमधील कल, किमान-कमाल दरातील तफावत आणि मोडल (सर्वाधिक प्रचलित) किंमत हे बाजाराची कार्यक्षमता, शेतकऱ्यांसाठी नफा आणि व्यापाऱ्यांसाठी खरेदी खर्च मोजण्याचे महत्त्वपूर्ण संकेत आहेत. या दिवशी महाराष्ट्रातील विविध बाजारपेठांमध्ये तुरीच्या दरात मोठी तफावत दिसून आली.

2.1 उच्च किंमत केंद्रे

काही बाजारपेठांमध्ये शेतकऱ्यांना चांगला दर मिळाला, जिथे मोडल आणि कमाल किंमत सर्वाधिक होती.

ही केंद्रे या दिवशी शेतकऱ्यांसाठी विक्रीचे सर्वाधिक फायदेशीर पर्याय होती, जेथे त्यांना त्यांच्या मालाला सर्वोत्तम किंमत मिळाली.

2.2 कमी किंमत केंद्रे

याउलट, काही बाजारपेठांमध्ये दर लक्षणीयरीत्या कमी होते, ज्यामुळे प्रादेशिक स्तरावर किमतीत मोठी असमानता दिसून आली.

हे दर बाजाराच्या खालच्या पातळीचे प्रतिनिधित्व करतात आणि शेतकऱ्यांसाठी प्रादेशिक किंमत गैरसोय दर्शवतात.

2.3 किंमत अस्थिरता आणि व्याप (Price Volatility and Spread)

किमान आणि कमाल किमतीतील फरक (स्प्रेड) बाजारातील अस्थिरता आणि मालाच्या गुणवत्तेतील फरक दर्शवतो.

• उच्च अस्थिरता (High Volatility): काही बाजारांमध्ये किमतीतील तफावत खूप जास्त होती, जे मालाच्या गुणवत्तेत मोठी विविधता किंवा तीव्र वाटाघाटी दर्शवते.
  • अहमदपूर: रु. २,७५१.०० चा फरक (६,९५१.०० – ४,२००.००)
  • जालना: रु. २,६१०.०० चा फरक (७,६१०.०० – ५,०००.००)
  • मलकापूर: रु. २,२६०.०० चा फरक (७,२६०.०० – ५,०००.००)
• किंमत स्थिरता (Price Stability): काही बाजारांमध्ये किमान आणि कमाल दरात कोणताही फरक नव्हता, जे एकसमान गुणवत्तेचा माल किंवा मर्यादित व्यापार दर्शवते.
  • राहुरी (वांबोरी)
  • जळगाव
  • सेलू

किमतीतील ही विविधता संपूर्ण बाजारपेठेच्या तपशीलवार आकडेवारीतून अधिक स्पष्ट होते.

——————————————————————————–

3. महाराष्ट्रभरातील बाजारपेठांचा तपशीलवार आढावा (Detailed Overview of Markets Across Maharashtra)

हा विभाग राज्यातील सर्व रिपोर्टिंग बाजारपेठांमधील आवक आणि किमतींचा एकत्रित, एका दृष्टिक्षेपात आढावा प्रदान करतो. या तक्त्यामुळे विविध जिल्ह्यांमधील पुरवठा आणि किंमत डेटाची सहज तुलना करता येते.

या तपशीलवार माहितीच्या आधारे, आम्ही दिवसाच्या बाजारातील कामकाजाचे काही महत्त्वाचे निष्कर्ष काढू शकतो.

——————————————————————————–

4. मुख्य निरीक्षणे आणि निष्कर्ष (Key Observations and Conclusion)

मागील विश्लेषणातून या दिवसाच्या बाजारपेठेतील सर्वात महत्त्वपूर्ण आणि कृतीयोग्य निष्कर्ष काढणे हा या विभागाचा उद्देश आहे. खालील निरीक्षणे या दिवसाच्या बाजारातील स्थिती स्पष्ट करतात.

1. पुरवठा आणि किमतीचे प्रमुख केंद्र: जालना आणि लातूर APMC या दिवशी सर्वात महत्त्वपूर्ण बाजारपेठा म्हणून उदयास आल्या. जालन्याने सर्वाधिक १७९.३० मेट्रिक टन आवक नोंदवली, तर लातूर बाजारपेठेत सर्वाधिक मोडल किंमत (रु. ७,२५०.०० प्रति क्विंटल) आणि दुसरी सर्वाधिक आवक (१३६.४० मेट्रिक टन) होती. हे दोन्ही बाजार पुरवठा आणि किमतीच्या बाबतीत आघाडीवर होते.
2. प्रादेशिक किमतीतील प्रचंड तफावत: महाराष्ट्रभरात तुरीच्या दरात मोठी तफावत दिसून आली. लातूरमधील सर्वोच्च मोडल किंमत (रु. ७,२५०.००) ही उमरेडमधील सर्वात कमी मोडल किमतीपेक्षा (रु. ५,७५०.००) २६% पेक्षा जास्त होती. ही तफावत बाजारातील संभाव्य अकार्यक्षमता, वाहतूक समस्या किंवा मालाच्या गुणवत्तेतील फरक दर्शवते, तसेच व्यापाऱ्यांसाठी आर्बिट्राजच्या (arbitrage) संधी आणि धोरणकर्त्यांसाठी प्रादेशिक बाजार एकात्मतेतील उणिवा अधोरेखित करते.
3. बाजारपेठेतील अस्थिरता: काही बाजारांमध्ये (उदा. राहुरी, जळगाव) किमती स्थिर होत्या, तर जालना आणि अहमदपूर सारख्या इतर बाजारांमध्ये किमान आणि कमाल दरात मोठी तफावत होती. ही अस्थिरता पिकाच्या गुणवत्तेतील लक्षणीय फरक किंवा बाजारातील तीव्र वाटाघाटीचे संकेत देते.

हा अहवाल २७ डिसेंबर २०२५ रोजीच्या बाजार स्थितीचे विश्लेषण सादर करतो, जे पुढील बाजार धोरणांसाठी एक महत्त्वाचा आधार ठरू शकेल.